UMWAMI WIMYE ATARI MWANGO = LE ROI INTRONISE SOUS LE SIGNE
DU PARDON
Ce poème « Ikobyo » fut composé par Muhatsi. Inconnu de par ailleurs, n’ayant laissé que cet unique composition, l’auteur est un familier de la Cour pour connaître les arcanes du pouvoir royal et pour oser se charger de ce sujet si hautement délicat. De quoi s’agissait-il ? Il était , bel et bien, du parricide exécuté par Rwabugili à l’égard de Nkoronko, le frère puîné de son père Mutara, le mari de sa mère Murorunkwere, et donc le père « légal » de Rwabugili avant que celui-ci ne soit « adopté » par Mutara II. Mutsinzi déploie son génie poétique pour que l’accusation ait aux yeux du roi toutes les apparences d’exploit du roi contre un opposant à son pouvoir.
Umwami wimye atari mwango*
Akuza urukundo,
Batsinda b’urukubo*
Batsinze inzigo mu Cyanga-kuranza*.
005 Umwami wishimiwe na Mutara
Ntahindurwa n’abashaka kumugurana.
Umwami wabonywe n’Iyeze
Akaragwa ingoma n’ Abami,
Ntakurwa n’abagome
010 Yarateretswe n’ Abagabe,
Ngo azabe Musigwa-mwiza*
I Cyanga-mwaga* cya Mutera-bitwenge
Na Mukesha-mubiri na Mucura-suka,
Ava gutaramira Nshimy-umugabo.
015 Urugomo zaruteze kubyara
Uwo bahwanyije umutima,
Bahwanya inama nziza
Ya Mushyize mu kabara kuramba.
Iwa Cyiharira-busoro*
020 Na Mweza-taka na Mushyira-mbone*
Ntibabeshyanye mu gutorana imirimo.
Amusigira ingoma itamuhurumba*
Ngo yigire inama nziza.
Uwo Mukura-makungu wa Mukaza-mishyo
025 Wa Mukura-shyano wa Nujuj-imirwa
Mukura-bususuruke*, Nama-yuzura
Ya Mwuzuza-ntaka*,
Yadukuye mwo imbeho
Akiri umugenda*.
030 Yirumuna* umuheto
Ngo adukure umutwe mu mavi,
Mukura-cyunamo wa Cyunga-Rwanda,
Agira ya mvune arayiteranya
Tuba abantu bazima.
035 Yadukuye mu kaga Mwagura-bihugu,
Atubuza kubogoza nk’incuke.
Ubwo yubatse ingoro ye
Mushwishwuriza-basabyi wa Muganirwa,
Ava gukiranira inzigo ntoya.
040 Ategereye ko yaziherewe i Buhoro*,
Mukirana-badaherana, Mutambana-shako
Yarateretsweho Impfizi
Yo kuturwanira ishyaka
Akatwuhagira ishyano.
045 Ntamuvuriye mw’ivugano
Arimukoreye adatinze,
Mutindukira-kurwana*.
Abami baramwitondeye
Bamubwira ubutumwa,
050 Bati: urarwane n’uwanze Mutara,
Nimuhura muzarwane
Murwano utavaho,
Uwakubanje uramusogote.
Yabirabiye* wa mugome.
055 Wari i Buterura-babiri*,
Yumvise impundu zivuga umutuzo
I Nduga icyeye, agira agahinda.
Agira ubwimba* ko bamwiciye inshuti,
Ntiyagira ubwira bwibuka Umwami
060 Ari we wamuhaye inka,
Akamwuzuriza ibisiza.
Atagiriye ko yimye akamukamira,
Ntiyategereye* ko azabicyurirwa na Rubanda
Yagize icyaha kititwarirwa,
065 Ntawe uhara Umwami.
Uwahaze Umwami aba arenze ingoma
Agatangwa ku manywa.
Kabone umwishe na we Rwica
Wamugabijwe n’aba Bami,
070 Yarabatengushye urabateturura.
Yakamirwaga n’Abami batatu
Ngo azabe umuyoboke,
W’Umwami Rwogera yahawe ingoma;
Ngo ayibonereze, ayanganire*,
075 Ayifashe umurimo waje iwabo.
Muhaka-bantu kwanganira ingoma
Yabikuye mu nama y’Abagabe,
Yishyira mu mugambi bagiye i Bukora-ntambara.
Taba ineza washimwe n’Umwami,
080 Wa Mwambi* Rubanza-kwambuka twahanaga
isango*.
Ni we udusoteye* urubanza rw’abamwanze,
Yaciye ubworo,
Inka atwuzuriza ibisiza
Akaturenza ku Banyarwanda.
085 Bugacya mu mutima yabakunzi,
Bashira ubuzige*
Ku mitima yabo bakabigendera.
Yabona bashemeye* akavuga
Umuhutu* akoroshya inkoni,
090 Bakaza mu rugo gushengera.
Yabona bakinje mu ngoro,
Akabavunya bukira.
Bakanga bakabisha
Kandi atabashwanyirije amagambo.
095 Yabonye ko nta cyeza umutima w’abagome,
Ntibanyurwe n’umugeni
Wavuye mu nda y’Umugabe,
Umwami yarabahaye inka bagatwara,
Ingabo zikabubakira ingo.
100 Jye nagirango uwo Umwami
Yahaye umugeni yibyariye,
Aba yamurangirije urukundo
Na we yaba yamukunze,
Akazasazira mu bye.
105 Na mwe Banyiginya baduhaka,
Musige ho umurage mubi wo kurabira* Umwami,
Kurabira Umwami bitera ubukenya.
Ubigira aba aruhiye ubusa nk’umugobyi*,
110 Simvuga ngo araterwa aba yiteye urwo rubwa.
Uwahawe ingoma na se agakama
Abamukeje bagatunga,
Umurabiye* afite urwango,
Uwahawe ingoma akazamuhinga itongo.
115 Muraze murore uwarabiye Kigeli
Yahawe ingoma na Mutara,
Yamuhaye ikibabi* agenda mu gihu.
Mwebwe mufite ishimwe ku Mwami,
Ngo Musigwa-mwiza w’ingoma
120 Yabategeka uko se yagize.
Yamuciriye urubanza ukwo abishaka,
Urwango rushinze imizi
Arucisha umuhoro.
Tamba ineza washimwe n’Umwami
125 Wa Mwami wagoboka ab’irya,
Ngo ukwo batora ingoma bazitorane.
Bahuga ko Umwami atazungurwa
Ahorana imitego izatsinda,
Yaba azindutse ajya guhiga akazahirwa.
130 Yahize inkuba arayibona, arayibwiriza
Ati: urabumbe Urwanda,
Ni wowe ndaze ingoma wenyine,
Uzayikuburanya uzamutere igisare
Kimugere ku mutima.
135 Ntutsindirirwa nk’inka
Ihawe inyana itabyaye,
Na bo bakaburana bagira ngo
Iyo ngoma ni iyabo,
Ngo nibayibura ho urubanza,
140 Bazashyira ho ibyuma
Byo kuburanishaa umubiri.
Ya ngoma Nyamiringa ibonye ko abagome
Bagiye kuyikamira ibumoso,
Ibatera umugeri ari imbaga
145 Igisare cyo mu maso irakibahaza.
Abigabiza Rubanda rwa Butaka
Arabatema aratongora.
Umwami aratsinda
Ingoma iba inca-makungu*.
150 Ibonye ko yayirwaniye ishyaka
Na yo imurwanira ishyanga,
Akaza ibyuma umusubirizo.
Akubirana umuhinza mu Buzi,
Ubuyungu buraryibonera
155 Abujyana inkora*.
Ati: iyi ngoma yantsindiye ibibura-nama
Nta bwo nzareka kuyambika,
Nyambike urunigi ishaka.
Ingoma yahawe umugabo,
160 Itamirizwa undi mugabo.
Ntiwategereye uwakubereye intati
Mukanganira mu Nduga,
Mugera-nshotsi*, wagera i Mabanza
Ukabona araje.
165 Abakungu bw’i Mukindura-mpavu*na Mutarekera,
Yababyariye* ku gikari barapfa.
Iyantumye igira ngo ntegereze imirimo
Iyeze yagwije,
Itegereje umuhinza
170 Uri hagati y’amajerwe* abiri.
Iramumwerera* kuzamushyitsa.
Isagira* ikimwaka amaboko,
Ndekezi ikwungukira abarwanyi.
Isigara ishaka impanvu
175 Imuteranya n’abo yabyaye,
Bakamucika ukabakira.
Imaze kumuhindura imbohe
Igutumira i Rubengera,
Urayitaba uza gusonga umugome.
180 Ko wamuhuje na yo itaramuhuga,
Ariko iyo myaka wamaze
Washinga ukayibara.
Nta kirusha Imana amaboko
Ni yo yakwimitwe
185 Wikura mu mashika*.
Tamba ineza washimwe n’ Umwami
Muramira waramira ibyabo,
Byatembaga akabibera Rutangira.
Yagishutse aje kubera abagome ingume
190 Yikura mu makuba y’i Muharuro,
Asubiza inzira y’ i Mutabonana
N’inzira y’i Muzira-suka,
Ajya guhumuriza Murambya-bibero.
Abahabye yabeguriye Umwami w’Ingoma,
195 Arabihumba ibya Mushotsi*.
Yakuntumye ho ijambo
Musanze mu ruganda rwa Murari,
Acura yuzuza mu Mataba*.
Ngo ambone, ati: ese usa na Rwiru
200 Wa Musaza wahoze abwira Yuhi amagambo meza ?
Nti: ni ko wakadusiga mu rugo utabara,
Ntiturahava kubashakana amazu.
Ati: ndabizi ko muri imbata,
Untege amatwi ngutume kuri Rwabugili,
205 Amagambo nagize.
Ntega amatwi ambwira ubutumwa.
Aho kubabara ubogore umutima
Usubire mu bagisha*.
Ushake “Umucengeli”
210 Nta gitero gisa gitsinda.
Wibabazwa n’abagwiriye ingoma
N’uwo rweguye atayirwaniye,
Ashira abantu.
Ese ubabazwe n’iki ko ugira Iyeze
215 Ukagira n’abana,
No gutsinda kuzatinda kuze.
Wibabara ubyaye,
Uba uroga Mibambwe
No kubyara kumara umuntu urukara*.
220 Arambona Nyirandejeje* aratamba
Ati: mbonye uwo mbaza
Inkuru ya wa mugabo Nduhura*.
Nti: nasize yanganye
Binteye ubwimba.
225 Abamugira urya mugambi
Yabagiriye mu ruganda.
Acurisha inkoni ibacyaha,
Arabiyama bamugendera kure,
Ati : mbwira ko yitunze.
230 Nti : yaritunze, na we aratunze,
N’abamwumviye yabahagije amata.
Urampaze amata mu bandi
Nkubwire akamena-nda.
Ndafite intangiriro urayuzuze,
235 Urankuze ubwatsi mu rugo umu.
Sindambiranye imyishywa,
Sinabangikanije gushaka ubuhake.
Ukurahira urupfu
Kwizihira uwakeje umuhutu*,
240 Na we uwakeje Kigeli
Yirahira inka.
Ingoma yirasanira
Uwayivutse mu ruhamo,
Na we umunyarwanda wa kure
Yaravutse ari umugabo ikamwigura.
245 Nkurangirije ubutumwa Abami bambwiye,
Nta we ucibwa imihigo yarabyaye
Aho mfashe inganji mu minwe.
Shakisha kuri ino site
pa
Ibisigo Nyabami- MUHATSI -UMWAMI WIMYE ATARI MWANGO
Subscrever:
Enviar feedback (Atom)
Sem comentários:
Enviar um comentário