INEZA Y’UMWAMI = LA BIENFAISANCE DU ROI
Ce poème, le deuxième de Bikwakwanya, de la catégorie « Ibyanzu », traite d’une opposition armée de la famille des Abayumbu proscrite (Gucibwa). Le poème rappelle d’autres révoltes comparables à celle-ci. Ce poème est un bon témoignage contre la théorie politique qui fait croire que les décisions royales ne sont jamais contestées.
Ineza y’Umwami yizihira nk’ikirezi,
Bizihira-mbere ba Mboney-inka ya Rukabuza
Bakuye inzika ya Ndebey-inyuma.
Kizinduka twajyanye
005 Ku kizigurwa-myaka cya Ndihaze
Tukahavana ishimwe.
Yanyizihiye yizihiye n’igihugu,
Mwizihirwa-mbere wa Mukora-buta
Ya Ntwari ya Birorero,
010 Ni umucyo yatuvuzaga
Mubwire Rwingwe rwa Rwuya.
Atumara impumu Rusengo
Ati: Musugi mu nka
Unsubize mu buhange,
015 Unkize imisigi y’abansibira uko benda
Mu Bwasanya-nzara bwa Kibumbuzo.
Nibwira mu nzira,
Nkaba ngira ngo nshorere n’iyigenza
Ureke iyo nyana y’umugogo,
020 Iy’abakunzi uyibona mu igaba.
Tuba ari ho twakize inkuku
Ku nkiko za Rwampembwe,
Urukubo rwaje mwa Rukomo
Ubarimbure ntituzamara.
025 Mureke nivugire bwose
Sinashyinguye indiga mu nda.
Hakabona n’ukwibasiye ntumbura
Uba uzeye inka werejwe,
N’ingoma ya Ngiyemugihe.
030 Hakaba n’umuhire wateretswe n’Imana
Mpinga ya Biraro akaba umujyambere.
Hakaba n’umuyoboke umukunze
Agakundwa n’ibihugu byose,
Akazatunga akarama.
035 Hakaba na Nyarute
Rufashe inshyimbo mu kuboko,
Akaryama adasohokeye ingoma
Akigumira iwe.
Nguyu aragaba rikarenga,
040 Uwo agenera ingabo
Mu bihugu bindi bakayogora.
Nta gisasa kibari mwo
Ni abo ibyiruye Gisaza na Gisanirwa.
Nyarume urampe urubuga
Nkugayire inama y’abagome
Ni bo bigize inkotsa
045 Mu Nkingo za Rugaba-mpembyi,
Inkuru ya bo iba umuyagaro.
Yayikamuye ikigoroba
Ntiyagira irengero Mureherwa
Asaguruye Nkurungi ya Bugabo.
050 Abasigaye ntiwabajije icyo bahatoye,
Mu Butonganya-zina bwa Kirumukora
Harya bakira iyo ngeso.
Nyarume urampe urubuga
Nkugayire inama y’abagome
Ni bo binyaze impaka
Impinga ya Kireka-bwatsi
055 Bagambiriye kutwaka Mabega.
Urukubo bagenzaga ararukumuye
Ayobora abumvira-ngoma.
Aho kuba umugome
Nkaba n’umugota-ruhu
060 Wo ku Rukirana-bisimba rwa Rusaza,
Nkazisazira ngahinaga isambu yanjye.
Simporwe ubusa busa
Musabwa wa Murorerwa
Urugomo rwungura agatsi.
Nyarume urampe urubuga
Nkugayire inama y’abagome
065 Ni bo bateye Mukanza
Ari i Mukarizwa-ruhu wa Gikuba-neza
Batwigabiye Maza irabavuna.
Ko batunguka inka
Ntibatunge amagara,
070 Imirambi ya Bushika-mpweru
Bahangaje i Kibunga-shyamba.
Nka wundi nde wahishyikanye ubugome
Ngo azabone amatungo,
Bigahishikana du mwe .
Nyarume urampe urubuga
Nkugayire inama y’abagome
075 Ni bo bateye Rukorera
Ari umukambwe w’ababisha,
I Buhishwa nabi bwa Ruvuza-nkongi,
Yarabeguriye barenza ku muryiryi.
Nyarume urampe urubuga
Nkugayire inama y’abagome
Baruswe n’Inama y’Abagabe,
080 I Mugangara wa Muturi na Nyiramweshi
Banguhiye ubusa ntiguranuzwa.
Iyereye Umugabe iba ihagije
Bakiha agatsi.
Ntihabwa nkunzi i Nyabwungura
085 Ya Cyunga-Rwanda cya Rwango-ruke,
Ntiburizwe Nyamurunga.
Iduhoranira ingere ingoma yacu
Uwagize ngo arayigomwa amagara
Ikamubonera imbirizi ya Magoma.
090 Inzozi zirema menshi
Iryo ntazirikana ni ukurota nagoma.
Narisangana umuyobe
Kizi asheshwe nk’ivu,
Ruvumwa rwa Muvugwa-nabi
095 Ntarebana na Rubanda.
Iyo umugome yigiriye inabi mbi
Uramuhama umuvumo wayo.
Inkurunge ya Nyamirango
Musangurura-gihugu urampe inka,
100 Nk’izo so Misakura yampa
Ku Muhamya-bahanga wa Gisohora-nyuma.
Sinzihurwa nazihabwa na Rugwe
Inyinshi yamperaga ku Muremurwa-mfuke
Imfura ikunze ikakuba hambavu.
105 Sinzijyane ho impaza
Impinga ya Bushika-mpwevu,
Mpora nzizana iwa Buhungiro.
Sinavuka twahawe Umugabe,
Mugabo umaze inka umuvuko
110 Wa Mvugo-nziza ya Mirishyo
Jye nacaniye amashyo.
Musabwa simvuke
Sinavutse mu babaremba,
Ngo ejo mbure umurengero naba mu nzu umu.
115 Ndi kamere ka hose
Mu bakuru b’iwanyu ni jye nyambere
Urambere ikiramiro.
We Mubogo mu nda imbere
Wa Muyora-noni wa Munyura-nkiga
120 Wabanje umutavu wa kimuri.
Ye Bato bibanzaga mu Ruyange
Mu kwica ay’i Muhange,
Mukayagendana abiri.
Ye ngabo za Ngendo ya Kanyuza
125 Zaneshaga ba Mpfumbas-intoki.
Yamukubitiye ingabo mu gitwariro,
Ruturatuza yatembye agana i mwonga
Amugira inkweto Nkomati.
Hose ni i Nduga nsa
130 Ntaho ya Bicuba,
Sinshumuye Kirabo na Kayenzi.
I Kavamata sinahangiye ibibanza mu Rwimihe
Iyo ni imihana iwa Rwihaya-suku,
Hose ni iwawe hasa.
135 Rwesa rwa Ruhamo
Arore iheru ku Rwongera-bageni.
Nzi ko aduhoranira ingere
Ngondo itagonya ya Rugera-habi.
Dore inkwano za Bigondo,
140 Dore inka zo mu Kato nzanganye Tare,
Ntiziragatara i Buvura-gishyika.
Mushyikirizwa w’igihugu
Simpuze Kayanga na Kanga-nyuma,
Sinshidikanya Nyamuragizwa-ntuku
145 Sintariza amatovu nko gutinya,
Impinga ya Bugira-nka n’i Bworosa-bicu.
Nugera i Mudasonza wa Mukenuy-inka,
Usagurire Bwenda-nka na Bwenda-juru
Uti: jyewe ngiye i muhira.
150 Harya niwimura impunzi
Z’ i Busobanya-ntege bwa Kiba-ku-ruzi,
Ube ucukije Kibashyamba.
Data nyine uzabe uganje,
Wivugire wenyine
155 Amakeba uyakenye ku ngoma.
Data ga Rugero rw’Abagabe,
Nkubwire urugari ari mwo Rugondo
Rwa Rugorora-mabano rwa Mabara
Yarabisezeye abiserenguza indeka.
160 Ziravuga umutuzo
Ziragendera intwari n’inteko,
Iza Ruyogoza-mbuko.
Ngira ivubwe wambwiraga,
Ko umpeta mu gucyura
165 Sinatinze ndifite mu ntoki,
Kabone n’iyo wampaye isuku nsa Museso.
Narabutse sinasubiye,
Nasumanye inyovi
Ni intumwa zandoreraga itikora,
170 Umutungo w’iyayitegekeye uzantegera.
Uhore mu nka Rusanga,
Usangururwe n’abarora umweru
Uhonokerwa inyovu.
Sem comentários:
Enviar um comentário