Ibisigo Nyabami-KAGAJU -INKA ZIHAWE NYIRAZO

INKA ZIHAWE NYIRAZO = LES VACHES SONT DONNEES AU VERITABLE HERITIER

Ce poème de la catégorie “Ibyanzu fut offert à la Mère de Yuhi IV Gahindiro après sa victoire sur son oncle Gatarabuhura. C’est l’idée même du titre du poème. Dans celui-ci, le poète confirme que cette Reine-mère, Nyiratunga, a été l’objet de la sollicitude de trois rois : Cyilima II, Kigeli III et Mibambwe III. Le Code dynastique contient des témoignages, dit le poète, de la prédestination de cette veuve du grand martyr Gihana.

Inka zihawe nyirazo
Azikura mwo imbeho ningoga,
Bagabana b’injyishywa
Ya Nzengany-inka na Musenga-nzarwe,
005 Akizindutse uwa Kazindukira-ngeri.

Ni Muzerwa ugihendera Muzigirwa
Mu buhatsi bwo mu Bwicara-nzigo,
Kwa Nzi-guhiga ya Kizima.
Uzihimurije vuba Nyiratunga
010 Zari zahabije amata,

Twahebye amagara
I Bugiri bwa Mudaterurwa
Twatembaga ku manga ya Mbizi.
Udutabaye vuba Nyiratunga
015 Uva i Rukoma

Rukoma yatwifatiye adukura ku ruge,
Jye nagira ngo inka zihawe uwo zizi
Aziruhura vuba,
Basangira b’icyeza ba Rubaza
020 Ahanze ingoma na Rwitaba-ngoga.

Tabaro ryatungwaga n’imihunda mu Buhatsi
Muhakwa-nduga ahenze ingoma.
Iwa Nsanze-urugwiro
Habyara ingabo
025 Ingana iy’abagabo.

Bageni b’Ubugabe
Ba Bugaragara na Bwera-mihe,
Ngo amare kutwogoroza
Duhinduka bazima.
030 Aho aziye ntiyaba akariza

Kabyaranye ubuyuyu,
Aza akamwa ari imbyeyi
Ati : mpore mbyaye Ndabavunye.
Twivugira rimwe twese
035 N’abari amagara,

Ya Ngororotse amabega ya Ngoroye amabano
Ya Ruhamo na Rukumba-nkiga,
Aduhaye imbuto yacu
Nti : uragahitana iyo ngobyi.
040 Aho yabyukiye abamutonda tubatema nk’ibiti,

Bakicura amajyo kwa Bagwinzira.

None kagire izina Nyiramugira-zina
Ugira izina rihire muhiranye

Waryitwa na so Mukambwe mukuru
Mukabya-ruge wa Mukabya-mbone
Yarakubyaye ati : Nyiratunga,
045 Urahinduke intungane y’Abami.

I Kiviri n’i Kiramvurwa-ngoma
Kwa Ngozi ya Rugwe,
Utumanikiye agati twese.
Rubanda n’Abami
050 Ba Nyamitanga na Butemba-nkuge,

Bwera-mitavu bwa Ruhanga
Baguhaye impundu abaguhweje.
Mugabekazi w’i Mukwe wa Mpuza
Nti : Uragahwitana ingoma.

None kagire izina Nyiramugira-zina
Ugira izina rihire muhiranye

055 Waryuzurira ho n’Abami batatu,
Musangwa-gaba yagisigiye Musangw-arasa
Wa Sohor-ingoma rya Gisama-muki,
Ngo amare kutwuzuza aratabara.
Namenyaga uri umutoni
060 Wa Kavuna-nka na Ruvumereza-nkagwe,

Nkabe none uwa Ruvira-mpenzi.

None kagire izina Nyirinkizi
Uzemeye ari izawe

Ntizigushakira mu Burumbanka
Abami b’i Burundi bwa Ruseke
Bahora bashyingurwa mu masenga,
065 Dore ko duhawe za nkwano za Nyabageza

Zizica imbeho yatumariye ku Mbizi.

None kagire inka Nyirinkizi
Uzemeye ari izawe

Ntuzikura mwa mukeba,
Ni izo bakurakuranwa abageni ba Mukara
Uwakoze ubuki ingoma zikama iwe.
070 Ntagusanganye igitindwe

I Gishyeshya na Kica-mitwe
Yakwifatiye ducira imbazi n’Abami,
Ba Nyamitanga na Butembuka-nyuzwe
Dutanguranwa umuhunguzi.
075 Ntitwakorwa ku itama n’Abami,

Mugenza yabyaye imfura,
Semukanya ahazirikanye izo ngoma
Na we Muragwa-buhatsi araguhagarikiye,
Muhagarara-bisi wa Musabwa
080 Ndi uwa Nyiramusatsi na Musara-nkaba.

Nimusumire ngo arahorera se
Ni rya cumu yacukuzaga abamuhaze,
Yishe ba banzi ba Murego,
Uragere aho Mutangwa-nkamwe
085 Urashire ubute ababisha ni benshi.

Hari abakugomwa uburiza,
Hari n’abaguteye utaramera umusatsi
Musangwa-gaba wa Nyamugarishya,
Ngo bagere mu Kabasongo
090 Bomoka ubusa gusa.

N’abarigita bazingaga Kizinduka i Rubona,
Ajya kutwogoroza Mugondo wa Mugobwe
Ni ho Tebera bamuteraga ho Ruhima-nshuro,
Na bo barica imigina
095 Boga Nyamashya.

Barozi mutangwe, mugira imbabazi nke
Ndibabwire n’abari hafi muryumve,
Ntawakwanga uyu Mwami
Wambaranye inyonga n’inkindi,
100 Nkindi ya Nyiramikoro

Abagira ubwiko barakarimbuka.
Bagende bo ntibakibara inkuru nziza
Akababaro akibabaye Gihonge,
N’uko umwaka wera
105 Akava mu rwari akabivuga.

Rwivuga-banzi rwa Muvunyi wa Ngotwivuge
Arabivuga Mvuz-inzoza,
Uko abahinga ndabaha akamo
Ni Mudaheranwa wa Mwikozi.
110 Umwana muzima ahora uko

Dore zahanganye n’Abami,
Ntukirwa ava i Mutengeri
Iwa Mutandukanya-joro
Uwo zihawe ahora avuka nk’uwariho.
115 Barenzi bazavuba Nzany-ihoro

Ntagusanye Nyabatenda
Ngo ave mwa Nyirantumwa,
Mbona arahindutse ko
Nka Mutumo wa Kinyoni,
120 Ukamenya ko wakwima.

Jye sinshoke ngo nerane
Imivumo ya Kabura-zina,
Mpora-mwasamira nti: aziroga inzara,
Ni ko nguhawe Nyiratunga
125 Wandemeye gutunga

Watanga Rukonya ukima Rukoro
Uramporeze gutunga
Aho naremaye ubuhake
Warimye urazongera utunge izitaguhaga
130 Uhorane Karinga

Related Posts by Categories