NSUBIRIZE UMWAMI MU RUSHYA = JE VIENS REPETER LES SOLENNITES DU ROI
Ce poème « Ikobyo » célèbre la victoire de l’expédition au Bumpaka, en Uganda, remportée en 1868. Le poète se déclare déjà fort âgé. Le texte est d’une solennité de figures telle que la compréhension devient difficile.
Nsubirize Umwami mu rushya*
None atsinze ishyanga,
Atabarukanye ishya,
Batwe-i-Nyange* (vieux)
005 Ba Mukenuka-Magambo* (poètes)na Mudakenesha,
Barwanye mu Gakoni.
Shyanga rinyura i Shyunga,
Ryatomora ubusembwa
N’imirase yakura i Gisange.
010 Ngozi*, Rwamagana-macwa*.
Ye mwega abacu,
Abo ku Rucunda
Ab’i Rwanga-gucubira,
Mucanira Gaca-nkamba
015 Aciye abahizi inka.
Na njye ngihari nihangane nisuganye, nisaruze
Nsubire mu myambazo nkwibwire.
Nsigire Umwami uko nsanzwe,
Nibwire Gisanura
020 We wansamye akansazura,
Akansubiza i bugongo bwa njye.
Mukobanya ko urwana ukomeje
Nakumva ngakirimbira,
Ijabo rikamvuna.
025 Ndi inkoro nabije inkara
Ugwije indashi ya twese,
Icyo utabariye uragitahanye.
Ndagira ngo nkenkemure
Nkereranye nihunde imyishywa,
030 Twizihirwe mu ngoro umu.
Nsanganize umugabe impundu,
N’ishimwe, n’ibirato
Muratire amahanga,
Bitare bitamuye inzobe,
035 Baziga, Batazimbwa
Bazima bo mwa Mbabay-imbavu.
Batura, Batukura baraye mu Ntuku
Bagatera i Mututu.
Kiruta-minyago, Myano-mike
040 Rugarura-byaro, Nyiri i Nduga,
Udutsindiye Ndagura.
Nduhiye wari uvuye
I Nyamikobe ya Ruteteza,
Mutambira-ngoma
045 Mutima utanga utaziganya Mutazigwa,
Mutabarukira kuronka.
Muronko urampe umubano
Mpigure Ndagano,
Indagu yanjye iratashye.
050 Dore ko wagwije amatungo
Ugumya kungukira mwo ayandi,
Urundurira mu yawe
U Rwanda rwasazwe.
Abahe n’abahange wabahagije
055 Na njye ngihari nje kukwitura,
Nguture ineza yuzuye
N’inganzo yuzuye,
Ubwuzu bwawe mbuhorana ku mutima.
Ndakwibuka sindyame ngo nsinzire
060 Ariko nakubona nkaberwa imihayo,
Ngahimbarwa amagambo.
Buhabiro, Buhungiro
Mpinga-nzima, Rugaba-bihumbi,
Zina ryagutse inzeru n’inzugu
065 Mukuguha ingoma,
Ntarakaguharika bakeba
Ibitwerera wabitembagaje ku ngoma.
Na twe abakubita-mbari
Intiti zitari intunda-matama,
070 Nimuze twitegure dusanganire
Umwami yatabarutse,
Abandi batadutanga ibirori.
Yemwega abacu benge,
Ubwenge mugira mubukoza iki ?
075 Nimuze duhimbye imihayo
Dusukiranye imisango y’ingoma,
Duhimbye igicumbi
Sinabera isibe mu busaza.
Ubukuru ntibwankura ku mwuga,
080 Nameze amajerwe atari mwo ubujogo
Nzarinda nihwitira.
Rudahinyuka uko wampatse utaramparuruka
Umpakana umwishyo,
Nsakaze nsese urukundo
085 Rwari mwo urundi
Urwo wankunze ntirwakuyeho.
Umvunye nkuvumire abanzi
Ubice mbace inkwanzi,
Iyo mijyo nzayibuze amajyo.
090 Ndi umusobanura w’amagambo,
Ndi umuhanuzi.
N’uko nahannye intumva
Baranga barandengera,
Bashyingura indiga mu nda.
095 Nti : nzabwira abanyumvira,
Abayoboke b’Umwami si bake.
Nimucyo twibumbe
Twimane n’iyi Mana y’i Rwanda,
Nakubana iki ?
100 Ruhiga wangize umuhizi
Ngo nguhiganire n’amahanga,
Ndihandagaza duhuza inama
Nyiri i Nkoma namukaburiye ibikago,
Igikuba kiracika kwa Gica-ruzi
105 Ngo Zuba araguye.
Nabifatiye ku ruhanga,
Nigize impamagazi
Nk’ingoma y’impuruza,
Nti : yamwica Rugomberera
110 Yamwica Rugondo rw’Imfizi.
Arambitse ingogo i Kabarore k’Abahanza
Ako kaba akarorero,
Y’uko Yuhi abarusha ubugabo
Nabansembya ngo ndasebanya,
115 Simbisembereza sinzabasuhukira
Ngira uwanyemeye.
Nemewe n’Imbonwa yabonywe n’Imana
Nyimera hambavu,
Ndi uwa Mukanza
120 Ndi uwa Rukangira-batimbo,
Ndi umwiru w’iyi ngoma.
Negamiye urugangazi
Ninjiye mu nzu ntazasohoka mwo.
Bitero, icyanteranije n’Abami b’i Swa
125 N’uko twasaritse kera,
Mbaroga urubashyitsa
Mbatera igishyika.
Kwa Cyumya icyago nabasigiye
Cyabaye icyorezo.
130 I swa iyo ndi i Sake
Nitwa Gasema-ntambara.
I Gisaka n’u Bugesera ni jye bazira
Narabasheshaguje ingoma,
Bayiheruka ubwo.
135 Rushika ndamushinyagurira
Nti: yamwica Gacura-nkumbi,
Yamuvugira hejuru Rwambara-micuzo.
Ibya Bazimya byagiye ubwo
Migongo ayiteranya na Buganza,
140 Ngo nibarembe bahakwe
Uwashumbirijwe yisunga umugabo.
Mugaba-nyinshi, Mugaba-jana
Mugabanya-joro wa Jembe,
Umva ko nkubwira impaka ziboneye
145 Ntaboba ku rurimi,
Nabibeshya abo ntibibare.
Burabakereye, henga avane ruhande
Ahindukire abahinge ubudehe,
Abo bahinza nta we azasiga
150 Azabasangiza ibambo.
Ruvukura, Ruvunya-ntwari
Mvunya nkuvugire amacumu y’abanzi,
Nzabarire Muca-nkamba, Mucuma-ngendo
Cumu ryica icyigenge.
155 Ni Nkubira, ni Nkomati
Akoranya ubuto buri mwo ubutwari,
Rwamahungu ntiyiganda, ntaganyiriza.
Yahungiye ab’ijuru inyuma,
N’abarambira arabarambika.
160 None dore ibyo bihanga
Asize i Bumpaka n’i Ruhinda,
Byabaye agahabwa, ni agahorero.
Abungeri baracyabihanuriza
Ngo uyu Mwami wakize ntibazamuhimbira,
165 Bazamuhungira kure.
Rwikubira-shema
Mwami w’ishema,
Ishema wimanye ugihabwa
Murekezi utarerekerana n’ababisha,
170 Ngo uzashira uburakari bashize.
Umva ingoma y’ingunge
Mbwirana akarusho,
Ko tubarusha Umwami nyakuri
Wegamiye ubukuru.
175 Nagumirize abakurane umusanzu n’umuganda
Rusumba-mitwe yarabisumbuye arabasumba,
Bikwigereranya, bihimbira
Izina ritari iryabo.
Rifite nyiraryo, Muganwa
180 Umugabe ubakuye imigabo mu nda,
Ngabo-nzima, iminsi ni imibarwa
Mvuye kugusuzumira ku Gisenyi,
Ndeba ko bishubiranyije
None nje kugutakira.
185 Nigize intasi nsanga zibogoza,
Zica injishi
Zanga abakamyi n’abakamisha,
Ngo ni wowe zishaka,
Umuhunguzi wa Gahaya
190 None gira ukome ibihindizo.
Useture ingundu ubutazisiga inyuma
Abazikuburanya bigire aha,
Bagaragare bazigarame imbere.
Zitahe i Bwami bw’itanganika
195 No mu bitega by’ingabe,
No mu mirwa iteze amaraba
Kwa Bitate na Matungiro,
Ku Mugongo kwa Rugambw-amazima.
Bigambirize Mugabe uganje
200 Utsinze imikiko uyigejeje kure.
Urengeje inkweto
Aho abandi batageza,
Weho urahigereye,
Wigaruriye ibyo byaro.
205 Mbe Baganwa muri Migabo ki ?
Ngarambe yarenze inganizi
Mwami wa Rwogogoza mukimuhungira he ?
Abo bari bashyamiranye
Yabashyinguye mu byobo,
210 Rugaragara mu ngoma
Byunguko, nungutse inkuru yawe,
Nkunzi irakunkumbuza.
Nzi ko urwana intambara itarekana,
Murenzi warimbuye imbaga
215 Ya bene Murinja.
Ejo numva ko kwa Mwendo rwabaye
Rubaga yanshubije mwo urubango,
Kabego yamusutse ho imigina
Impamvu ari we ivuyeho,
220 Aramuzingira amazinga-burago.
Baroba nimumpe umwito
Mbabwire imyato y’uyu Mwami,
Ntako atabaruka ubusa
Narabaze ndasigwa,
225 Ngiye gusobanura nsaga ku ijana.
Mpakanyiki, urampake
Uko unduzi uku,
Umpakiye mu zabukuru
Sinkikora mu ngabo,
230 Ubugabo nagiraga bwaragabanutse
Ubugunde burangamburuje.
Nsigaye mbaririza ibirari warengeye,
Nti: uyu Mwami mwamundangira he ?
Bati : ari iy’ibihugu biherera
235 Ngo arabicira kutabasigira indamyi,
Ngo arabanyaga inkubirane
Ngo Ndarigize ararwana nka Ndoli.
Dore uko umugabo akamirwa n’umuheto
Rukorera-mizo, abanzi arabakembera ku rugendo.
240 Yemwega ab’i Butanga-mpundu
Nimumuhe impundu zivuge umutuzo,
Ziremereze zishyira i Mutakara
Na bwo ubutaka bukwitabye kurorera,
Ngo: kagarishye se Nyamurwana.
245 Wihaye ubugabo n’ingoma yawe
Utsinze amagomerane na bya bihugu,
Urabyihariye ubirambirije mwo.
Sem comentários:
Enviar um comentário