NONE IMANA IDUHAYE KUVUZA IMPUNDU = A PRESENT IMANA NOUS DONNE UNE OCCASION DE REJUISSANCE
Le poème que voici est le dernier de notre Nyakayonga. Il a la chance de voir enfin les Armées de son maître Rwabugili, après mille insuccès, envahir l’île Ijwi, la conquérir en tuant son roitelet Kabego. C’était en 1875. Ce poème « Ikobyo » constitue un brillant adieu du vieux poète, le chanteur des deux valeurs fondamentales de notre culture : l’engendrement et l’élargissement du territoire national.
None Imana iduhaye kuvuza impundu
Na njye mpimbe mpimbye imihayo y’Abami,
Bishyukana* b’Umwami
Wari mu Maremera*,
005 Mureherwa , Mutandi*
Batabaruka mu mbiribiri*.
Mbangira* ya Samuheza
Wahezaga imbibi ya Nyacyongati,
Musongati wa Gisayo.
010 Kirasana yirasurura* ubwohe*
Bwa Mbuye na Musata,
Ngo butamusubira abutsindisha igisanza.
Mwa Basindi mwe
Imana yabahaye ubusugi,
015 Ngo nimusanure* mwime isangane
Musumbe bakeba.
Bakame bene inzeru* muri inzungu
Mwe ni ko mugira ubuhoro,
N’ubuhangare* mugahirwa .
020 Muri abahire b’i Ruhangari
B’i Buhanga, bo ku Buhangamura-mvura,
I Buvuga-mpore kwa Mpumuje na Mpumurizi.
Nyabuzima nje kukuvuga amazina
N’ubuzima bwanyu mugira,
025 Mwazimbye abandi Bami b’i swa
Murabaruta ntaho bihuriye.
Mubarusha Imana yababonye
Yabarwaniye ishyaka mutsinda ishyanga.
Yabazigamiye imbuto n’imbazi
030 Aho mugabye ntimugwabira*,
Musenyera imishyita
Musetura ingundu mukuye i Burekura.
Hakurya ya yamatara no kuri Tembe
Iwa Ntangiriy-impongano,
035 Baragushimye Abami bo mu Mpeta
Mpese-mu-ngoma y’abaziro.
Warimbuye inzigo
Warembeje urwango rwa bene Ntsibura,
Ubatsinze umuhashya
040 Uragahora ubatsinda Rutsinda-nzimwe.
Aho waherewe ingoma udutsindira,
Watumariye imikiko* myinshi itabarika,
Abaciye so inyuma
Ubica nk’ikiguri.
045 Naho uracuna* Ndarigize
Umurikiye Ndoli, Nduhiye.
Ukurikiye imyenda ya Ndahiro
Aho yarengeye ujya kuyizana.
Mugira ishema ntimurushwe.
050 Muruta aho mwarutiye abanzi,
Mwabarushije umutima uzatsinda intati.
Aho tuguteranirije
Uturamira nk’amakombe,
Ntiwakangwa urumira* urunyura hejuru.
055 Ku Ijwi ibikuba biracika,
Icumu rya Gaca-nzigo* riducira inkamba*.
Mu Marambo na Nyakarengo
Ntibakubarirwa barakwiboneye,
Aho imiriro ivanga n’iminiho bababaye
060 Urubango rwa Muringa* rurabarimbura.
Yewe ga Bagenduka*
Imigendere yawe yarayoberanye.
Jye ga nari nasigaye
Mbega ngo wihagurukiye,
065 Udahuruje n’ingoma
Wigendera nk’uwigaba,
Na bo bibarira
Ngo urajya mu mirwa mikuru.
Urakweta urakomeza
070 Ukabuza urugendo,
Ukiranuka hirya y’urukiga
Aho ugeze urazigaba,
Mugabugaba unyura ahatanyurwa,
Ikivu ucyambuka nk’ikiziba.
075 Kwa Mwendo wahavugije urutete*
Bapfa batangara,
Ngo Umwami ubateye aturutse hejuru.
Umuhinza aheba amagara
Ahunga yasinze,
080 N’aho yahungiye
Inkurikizi zaramwinaje*,
Zimusiga akamama*.
Na mwe Rubanda mwashize indoro,
Mwebwe mwiroreye Rubaga,
085 Aho abagirira Murira
Mu mirenge ya Nyamirunde,
Nyamiringa* ikamwivugira hejuru.
Karigire Mugirabigiro,
Karigire mugabo ntagaya,
090 Karigire mugabe uhamye
Ntagira undi namugera ho.
Icumu ry’amarara utwara
Aho uriteye ntirigisha,
Ubahore Rwamahugu
095 Uhindukire vuba.
Nibisubiza ubugome
Wongere wisubirire yo,
Ubazane ku nkomo,
Bagukurikize ikoro
100 Baze bakore babaye ingaru*.
Ngarambe ntakibangikana n’ingunge*.
Umubare wamamaye,
Ejobundi wishe Nyir-itambi
Intumbi uyinika mu kizenga.
105 Ikivu wagitsindishije imiborogo y’Abashovi
N’imirambo myinshi iri mwo uwa Kabego,
N’imiriro yo mu mazi.
Kirasana amaze kwica,
Abaca imicuzo.
110 Iyo nkongi yasize atwitse
Iyogoza mu birwa by’ingeri.
Ni yo yatsinze imbazwa*
Za Kabego na Ntsibura.
Izo ntabwa z’iwabo
115 Aziharanguza* inzembe.
Iyo mpababo ibaye impoma-munwa
Yivuga Nyirinkora,
Yapfakaje Cyinegura.
Zipfana iryo shavu na Shemandende.
120 Umuruho uzisandarira mu gasembe*.
None dore Muratwa*
Isigaye izishungera,
Ngo ubwo yashize urukubo
Kigeli akaba ayishyikirije
125 Mpatsibihugu na Kiragutse,
Aho ibaye imbata ya Rwiharira.
Ni ho bamenyeye nyine
Ko umugisha w’Imana utanganya ubugingo
N’umuruho w’ibikenya.
130 Birapfa ibikenya
Izitwerera zikaturangira indeka*.
Si ibyo birwa bisa tuzunguye
Hari n’ibindi yatsinze agihabwa,
Mugeyo* ayambikana ingoga.
135 Ayambika vuba na Kirwana
Na Kibakura-ngashya,
Amushoreye isibo amwasiriza aho.
Ni inkuba akaba hejuru
Ntabangikana n’ingunge*;
140 Rutsindisha-ngashya.
Imana zamuyoboye i Gisanze,
Ngo ahubakire Kiragutse
Nagaruka aze gutsinda ibirwa.
Ingoma zimwambukiriza mu ngeri
145 Uwo munsi azindurwa n’ukuri,
Yikora akomeje
Agaba ubudasibira
Atsinda ibitagira urugero.
Iminyago myinshi ahavanye
150 Ayambukiriza mu nkuge*.
Ziranyuzwe ingabe
Za Rwerade mu Rusine.
Iryo shimwe ry’ingoma yambitse
Yaribyukurukirije i Kibayi,
155 Cya Bahinzi na Rukazwa-buntu.
Yiyongeza n’ishya ryinshi ga
Ry’umuhigo yabyukurukiriza i Gasanze.
Ubwo amaze gutsinda inzovu
Mu bya ikomera-rume.
160 Yiyongeza n’umugisha mwinshi
W’ imana z’imbangikane, Mureherwa,
Ubwo yigabye ajya kuzereza
Mu Buhanga i Nyamuhaga.
Nagushimiraga amacumu babwiwe
165 Abakuru b’i Ryama-mbeho,
Rya Bugonde i Buniga-ntama.
Nakuvuga amacumu
Uko wabatsindiye ibyo bizinga,
Nakuvugira n’ayandi
170 Watsinze Ikuba- ryiyamwa-mu-birenge*.
Iyo mirimo ubamarira yose rero
Yanyuze Abami n’abantu,
N’Imana n’ingoma
Zo ku Buherezwa-nzeru,
175 Kwa Nyamwomba na Nyiramwereza-ndeka.
Ivugire ingoma Kigeli
Ingongo. tukuvugire amacumu,
Bicaniro uciye abanzi inka
Birahire nguhimbirize.
180 Aho amahanga asigaye
Akendere akengeranye,
Bamenye ko ubiganzuye,
Ko ari wowe Mwami w’urugangazi.
Baracurwa baraca umurambo
185 Abandi abo ni inkeho,
Ntibakiryama ngo urabatera.
Barakama barora ize
Ngo izi ni we nyirazo,
Ni we Rwabugili baragiriye ingenzi.
190 Ngiye kuyabarira ba so
Iwabo w’Abami:
Ku Mbizi i Rubirizi
I Nganwa, mu Bigari
Kwa Ngaruye-munono,
195 Kwa Murongo ujya i Murura,
Kwa Nyamurorerwa-iyo-agiye,
Kwa Nyamwigamba-bagwa
Kwa Mweshi n’iwa Nyamuheshera,
Ku Gishungwa-guhiga.
200 Mvuye kugusuzumira u Burundi
Bwo nsize burembye,
Burwaye iyo butazakira.
Ni inkeho ntibagira Umwami
Ni intomvu bavuyemo n’umutima,
205 Mutubaha yarabateye
Abatwara umusango.
Indwi urayirengeje
Ugiye kwasirirwa.
Butakiro rero nje kugutakira,
210 Ndasenga ngo unteturure,
Unsobanure n’uwo mutware
Wari ukuntungiye.
Ni we wari ukuntungiye
Antaye ntaho angejeje,
215 Ansize mu nganigani.
Aho ngeze nagira Umwami,
Ni we ukiza akanyikiriza
Akampangahanga,
Nsigaye ku bwana.
220 Wankomeza uba ukoze mfite mu nda
Ubuzima naburundura nkabukurangiriza neza.
None Mwambazi wampaye;
Mwami wa Mweru,
Na njye nakwiyongeranya,
225 Nkagusigira uburagane
Najya no gusaza,
Tukazagira isezerano.
Sem comentários:
Enviar um comentário