Ibisigo Nyabami- Muguta-NUGURE NGOZI NK’INGOMA

NUGURE NGOZI NK’INGOMA = QUE JE REVEILLE LE ROI COMME
UN TAMBOUR

Ce poème est dans la catégorie “Impakanizi”. Les circonstances de sa composition sont bien connues. Le roi Gisanura avait donné une grande réception à laquelle Muguta fut invité. Durant la nuit, gagné par le sommeil et la boisson, il se retira dans une chambre du palais pour se reposer. Au matin, il s’avéra que le lit occupé inconsciemment n’était rien d’autre que celui du roi Gisanura. Cette faute involontaire de lèse-majesté mérita à la tradition ce poème d’excuse. Le titre -“Nugure Ngozi”= Que je réveille le roi- veut prétendre qu’il s’est couché à côté du roi pour pouvoir le réveiller en temps utiles ! L’importance de ce poème est que c’est le premier document récapitulatif des 9 premiers règnes de nos rois historiques. Malheureusement, son langage est difficile à comprendre et à traduire.

Nugure Ngozi nk’ingoma
Bagabira b’umunyakuyu
Wa Burengo bwa Rusake
Tumwuguranye ingoma ya Rusamo,
005 Rusambi rwa Gica-ngeri

Rugwana turi ku Buka bwa Gisagwa,
Ku Murago wa Gisasa.
Na njye ngana indi ngoma
Ya Ngomukire,
010 Ya Mukimirana Ngoga

Wa Mukurankoni wa Nyirangorame,
Mivugo nkwumva nka Ndongozi.
Na njye nshyira ubwaka nkabwiriza,
Ku Bunywe-bunyeri bwa Kanywenzira
015 Bakatwiyamirira rimwe.

Ntahire Miragwe nk’imirama,
Batahira b’Umunya-Rugango
Wa Ruganzo rwa Zirabika,
Inyugumbizi ya Museso wa Kabira
020 Ku Bugweburi bwa Sabugabo

Wategurizaga kanshya k’inzu
Icirwa kuvumbana umugoroba wa Bagoro.
Jyewe ngana undi murama,
Wa Muramira-bashotsi wa Muremuro
025 Wa Miremerezi ya Nyiramirarwe,

Ibarengera na Murungitsi.
Nkabura ijwi bakaryota uburetwa na shyanga,
Turata ishyikiro rya Nzikujya-ishyaka.
Bicaniro nkwingingije ibicunduro byawe

030 Nzi ko uribukunde

Nkakubwira imigendere y’Abami
Bo mw’Isengesera-rugendo kwa Nyira-rwagwe,
Na Nyira-rwaza rwa Bagune,
N’iwa Nyakwahukana mu Bwenda-kurwana.
035 Cyusa-bagabe ku cyerwa cyenda

Mwami ubuze ubwanze
Wa Mwanzura-nkonji,
Wa Mpaguruka wa Bwirukiro
Ukabwaswa ijana.
040 Aho naje mwa Mugira-bugiro na Mugiribyo,

Naka u Busigi nkakwisanga.
Naje nzi ko utari bumfutukuze ku k’Abega
Kabenga akitashyiriza iki na Nyiritegero,
Ntagusharuje Musaruzi wa Mitiri.
045 Naje nzi ko utaribunsubize inyuma,

Musobanya-nyinjwa wa Nyemerera
na Munya-Karagwe,
Turaraganywe mu Mwera-ndagano.
Iyi ni ingoro ya Ntagawe na Nyirishyikiro
Jyewe ho sindushya intumwa imbura
050 Iyo nkumbuye Rugaba

Namigabira akazandabukira.
None wanteye urubizo
Nyarume rwa Mbiribiri na Rumena-ngohe,
Ntunsubize ndagushatse
055 Nje kugusenga

N’aho utaribusake aho ngusanga,
Ngo dusabike ukuzizima
Kwa Munzira ziri mpuga,
Kwa Nyiramazinduka na Mashema ya Bicaniro
060 Mu Bushungwa-ntambara.

Ye Mashema abaguhweje bene amashyerezwa
Ya Nganzwa na Nganashywinzovu
Nyunga, inyonga ijana zakugiraho ishyari,
Ishyaka ryo kwima
065 Kwa Nyamuyabuzi na Mutarogoya

Bugatuma uhumba imigisha yanjye.
Aho imitege itatandukaniye,
Si jye ubaza imana z’Abarima
Zigahererekanya inkoni.

RUGANZU I BWIMBA

Mutamwa ndaguhiriye
Uze dutarame duhaye Abami

070 Duhaye Bwimba bwa mbere,

Mumucaho ubutwari mugira ubu
Rwikora yakora umukobwa w’ishyano
Ryamubuza kwima mu Bwami
Bw’i Bwurira-ngoyi bwa Mayaga,
075 Mahaya yaraguwe

Ngo azima i Maragara-butaka.
Gasarasi irahiriza
Menya bwamuteye kumureka.
Nyantantu ya Nyantwere,
080 Yasibya Nyirantabire kwima ingoma

Ya Nkomye-umuriro ya Nyoye-iki,
Ya Nyobewe-iki ya Bahozi,
Ubwo bukotsi i Ntende burusira.
Uwo ni we winazaga
085 Nyiramanzi, Mariba-ya-rimwe,

Uwo Nyinjiza ndamukuguranye.

CYILIMA I RUGWE

Mutamwa ndaguhiriye
Uze dutarame duhaye Abami

Duhaye Mutarambirwa
Ni we wararira uwabo,
Nyirintate ntati,
090 I Matiro, i Mazu-atatu

I Mabuye ya Rubamo,
Aje kumuhenda Umunya-ruganzo wa Rumuri.
Izindi nkundwakazi zamugabye
Arazanganya Mugoroba wa Bagoro.
095 Mikaramo ikebwe, ya Nzogomimbabazi

Na Nsomanyimbabazi,
Uwo ni we Jabiro wajyaga imbu
N’Ijomba rya Nyabashi
Aho Jabiro Nyinjiza ndamukuzaniye.
KIGELI I MUKOBANYA

Mutamwa ndaguhiriye
Uze dutarame duhaye Abami

100 Duhaye Ngabwigarambye

Ya Ngane-kare ya Nyiringanwa,
Yaha Nzwiri inzira
Mu Bwigayira-ngoga.
Umunya-butatu wamugombaga
105 Buguri na Rutete

Amuteguriye mu Nyabukaka.
Ya Ntyajumushyo, intyagwa
Ku Bureshya atsinze ho Nyirabwo
Bwa Nyabaja na Nyabashema
110 Aramutunje Nyiraburakari.

Uwo ni Umugamira
Wanyaga Bucubuke bw’econgori
Aho Cumu Nyinjiza ndamukuguranye.

MIBAMBWE SEKARONGORO MUTABAZI

Mutamwa ndaguhiriye
Uze dutarame duhaye Abami

Duhaye Ruheka-bihugu
115 Rwa Biheko bya Rumoso,

Wari iwa Sarwari
I Mwanga-kunyimwa wa Ngiga,
Umuriro wabatwikaga
Ruhitana-banzi rwa Gisumba
120 Akawuzimisha igisanza.

Dukirire Uburunga
Arutira abandi ahagumye,
Asubiriye Nyebunga
Kwa Mugabwa-Busarasi wa Sabugabo,
125 Aza no kwivuga u Bunyabungo.

Nyebunga yamubuze amuruzi
Ku bwa kabiri,
Aho Karatsa Nyinjiza ndamukuguranye
YUHI II GAHIMA II

Mutamwa ndaguhiriye
Uze dutarame duhaye Abami

Duhaye Mukoza-riba
130 Wakoranuza Nyirumuko,

Wa Nkozingabo ya Rukorera,
Harya yari yakwowe
Na Marumbo ya Munyeri.
Imizinga yari yarikiwe
135 Mibabe ya Ndavuba

Arayereje Mihigo Nyiramirimo.
Uwo ni Mugara Umunyegara,
Wakworanuje Mpingwe
I Mutumba wa Mutumbarikwa wa Bunyana
140 Harya yari akwowe bututsikazi.

Uwo ni Mutarika
Watarije Mbori ya Kabeza
Aho Nyinjiza ndamukuguranye.

NDAHIRO CYAMATARE

Mutamwa ndaguhiriye,
Uze dutarame duhaye Abami

Duhaye Mutakirwa Umushatsi
145 Na we muceho umugani

Wahinduye zene Mututu i Mukeri,
Mutarataza wa Mutumora-ndwi wa Ndahise,
Ahise mwo inganda azigize inyanzi.
Inzeru ze ziba izambere,
150 Ategere imikiko

Aze kubitswa imigabwe ya Mikangara.
Magani uwo ni Magando
Wameneshaga amagayi ye ya nkana,
Ngo azaherezwe i Buremwa-senge.
155 Uwo ni Mayira-mabari

Wategurije y’i Bujya-ngemu
Aho Nyinjiza ndamukuranye.

RUGANZU II NDOLI
Mutamwa ndaguhiriye
Uze dutarame duhaye Abami

Duhaye Muhoroshya
Umutemuruzi wararanye Musongi,
200 Muhoye, nyiri umuhoro

Wa Mpimbago ya Shamutwe
Aduhandure iyi mpanda
Na Mparayimbari.
Nyaruyege na yo ikwosa Rusasa,
205 Ngo ibone iyanzi

Rya Rwintuku na Ruvuza-mpigu.
Uwo ni Gihagatira
Uwo ni Giheza–nkiga
Yashubije Abanya-Gihogwe
210 Ku gihe cyabo.

Ku cyuho cya Rwitwa-Baroba
Na Cyamya-mfuke,
Ajya kucyisha Ngozi ya Cyambuka.
Uwo ni Rupfuka rwadukanye Rwintuku
215 Aho Nyinjiza ndamukuranye.
MUTARA I SEMUGESHI
Mutamwa ndaguhiriye
Uze dutarame duhaye Abami

Duhaye uwo uzi urya Bizihirwukwe
N’inteko yatekanye ahabona,
Mu Ndasago muriya
Murasuka-zisutse wa Nserekera,
220 Isugu irasanye

Yashatse kuganuza Mugeyo umwiri.
Ntabara na we yagabye
Umwiru we Ntamabara
Ari i Bwongezwa-ntenga,
225 Ntemura ikaza mu minyago.

Tumuhaye n’imirongo y’inkurikirane
Yateje Nyamizi,
Urwo rubisi rwose rukahasohoka.
Kavubika we ntagira umwaka yavutse mwo
230 Aho Ruvira-ngohe Nyinjiza ndamukuranye.
MIBAMBWE II GISANURA

Mutamwa ndaguhiriye
Uze dutarame duhaye Abami

Tuguhaye na we nturi uwo guhorwa
Uhigiye ku rumira Rwema
Rwa Nyamezi ya Rumeza na Runyagirwa,
Aho ukarwambuka.
255 Uhigiwe n’abarindwaga Ruherekeza,

Intwari zo mu Rwisoro
Ukaziburanya isohoro.
Ni benshi bagukura
Kandi ari imanzi
260 Mangu ya Byuzunga

Bya Nyamuziga na Muzimanganya
Mukaringanira.
Rwamikako ubarengera
Abarimba b’imitwe ya gusa,
265 N’abo uzabajya imbere ute ?

Ni zo mbu zanyu nje kukubwira
Tuyarare nkubarire amazwenge.
Rugaza-mahanga rwa Nyamaharage na
Nyamahara
270 Mu gicuku nicuye nzihaza.

Amagingo aribujye mu ngoma
Mbagomwiki ya Mutagera
Inyakire mugenzi wanjye Mugesera.
Irya Mbari mbare ribe iryanjye,
275 Aho mparikiwe Imana

Yo gutura umurishyo.
Mperuka nibikira
Dukereranye ineza
Tunabwira ingogo za Mbuzubwira.

Related Posts by Categories