Bang Media

Shakisha kuri ino site

pa

UMUNSI AMARÎRA KIGALI, Abasizi Batazwi

UMUNSI AMARÎRA KIGALI = LE JOUR OU IL SOLENNISA KIGALI

Ce poème, dont il ne nous reste qu’un fragment de 19 vers, fut offert au roi certainement pour les solennités de l’inauguration de sa résidence de Musumba, l’un des sommets du mont Kigali. Son objet le place dans les années où la résidence royale se trouvait au sommet du mont Kigali. Nous savons de par ailleurs que le premier palais construis à ce sommet le fut par Cyilima I Rugwe à qui furent concédés ce Mont ainsi que ses environs par le roi du Bugesera. C’est cela que sous-entend les vers 13 et 14 de ce fragment : Umurwa uhiranye* n’Umwami, Awambika umwishywa = Il couronna de momordique la capitale digne des rois. Cette précision littéraire donne à penser que l’auteur inconnu est du temps où les rois habitaient cette capitale. En tout les cas, le poème vise la construction du premier palais faite par Cyilima I Rugwe. Le vocabulaire très arcaique de ce poème va dans le sens de cette opinion.
Umunsi amarira* Kigali
Mwebwe “Bene ikigali”,
Ba Kigera-shyara na Cyigereka-mishyo,
Bagiye i Shyera na Nyeshyaka.
05 Shyunga ryaca ishyamba rya Runyinya,

Runyereri ihunga Runyoni rwa Runyaga-ngabo.
Mbaye harya ncyigerera ku murwa,
Wa Murwa wa Nyabukungu na Mukoma-rwano,
Afata Rwamanazi ibirenge.
10 Ni kurya yakarengerezaga inyuma,

Nyamwiru wa Basaza,
Ingoma zisanga imirishyo.
Umurwa uhiranye* n’Umwami
Awambika umwishywa,
15 Mwebwe bene umwishywa wambikwaga Muhanyi*

Mukajya i Muhanga.
Mbariwe inkuru inteye impumu,
Ya Mpumuj-incuro ya Caca-bwiko,
Izi nka tuzigura Abanyaruheka.


1. KO BAVUGA IRIDAKUKA = LES DECISIONS ROYALES SONT
IRREFORMABLES.

Ce fragment de 11 vers fait partie d’un poème offert à Mibambwe III Sentabyo. Le contexte semble être celui de la contestation subie par ce monarque de la part de son oncle, le prince Gatarabuhura.
Ko bavuga iridakuka
Abagaba b’i Rukaba-mpembyi rwa Mikuka,
Bahaka ibyaro.
Ko bavuga ntibavanwe mu ivugano
05 Abavunyi b’i Kiviri bazibavanye mwo.

Ko bavuga amahame
Abahabwa ba Rutarama
Ntibatendwa abanyarutanga.
Ye Babazi bararaga i Rubazi
10 Na we Rubazwa nyine
Ari Rubazwa mu ba mbere.



185. TURAMUTSE MU MIHIGO Y’UMWAMI = NOUS COMMENCONS LA JOURNEE DES HAUTS FAITS

Ce poème est de la catégorie « Ikobyo ». Le titre et le style le situent au règne de Mibambwe sentabyo.

Turamutse mu mihigo y’Umwami
Mwimura ngenzi wa Mukozi wa Muhizi
Uwa Mwimuka wa Mutura wa Nyamugenda
Turata uko wadutesheje
005 Abamara gitembo cy’intwari,

Uraduhe icyanzu.
Ariko adutsirikira inzara n’inzige
Rutsirika-mushi rwa Shema ya Mashumi
Wabaye Gaca-nkamba,
010 Atuboneye inka muri nyinshi Makuka,
Ati: inka ziva makeba.
Nzazihaza Abaroba
Zibure zite zarashatswe n’Abami,
B’i Cubi rya Murema
015 N’iwa Bicano i Mera-ngabo.

Aho uherewe gusa n’abambere
Washatse inka ubutogerwa,
Ariko urusha abandi izeze z’Abami
B’i Bwama-ndubaruba bwa Ndahise,
020 N’iwa Ndakeye i Kinankobe.

Izatumye ujya mu ishyo n’i Mwurire
Mashumi ya Sanzira
Ziri mu nzu umu .
Ngo zizigame isuku n’isoni,
025 Shegama ya Sunzu ya Mirarwe

Uduhete igiciro cya Mucankusi.
Ibuntu habaye i Bwami
Rubuga rwa Serugorora,
Ahubatse urugo
030 Zabanje mu rubuga ingoma

Za Rugorora rwa Ndahise.
Izo Mpore yahawe na Mpimy-abeshi
Nta cyo akunda nk’inkungu,
Nta giteta nk’intembe
035 Z’i Gitaha-miyaga cya Kirimbi.

Azizirira nk’inzeru
Kazina-ncuro ka Bicu bya Gacura-nkumbi,
Nko kuberwa mu miremuro Mihigo.
Impundu ga nk’ingongo agahekwa
040 N’insengo zikajya kwitsa,

Imirishyo n’amashyo y’imishyitsi
Imurike Mabaya Mabano,
Ya Nyiramariba na Mabara
Bucya aziha amaza.
045 Mbavu ya Rwenga uyu

Nta mashyo atakuye ishyanga
Agashyira Nyiramiringa tukorora iminyago,
Zirahasubira inka
Za Rukangarika-ngezi rwa Rukiza.
050 Inigi zacu i Ndubaruba

Ubwuzure bwa Gaca-nzigo,
Yagiriye inka i Mukaba-mpembyi
Bagira wundi nde ?
N’isuku n’isasiro mu rugo
055 Kwa Gisanganira-ngabo cya Nyirarusaza

Bucya yusira* kuzisezerera.
Abacuzi bakazikwiza amayombo
Uwa Mahame ya Nzengo,
Inzogera zizihiza inka.
060 Barahasubiza abatoni

Ba Mutambira-ngoma wa Mutamwa,
Abawunywera ku gitabo.
Dore ko amashyo y’inka
Yabaye ruhitange kwa Ruhamo
065 Ruhima yatwujurije amatabiro.

N’inkoma n’inturire mu rugo
Kwa Mutuza-birwa wa Nyiramutambyi
Bucya twiha imirambi.
Mihigo impaka zavaga
070 Kwa Ngoga ya Kanywenzeru

Izo gutunga twaziza ku mutwe.
Barahasubiza abagore
Ba Mugorozi wa Murema,
Abakowe na Muhizi
075 Bati : abagabo bahaye abageni amata,

Akaba Mashumi ya Serugorora
Nta rugero rwe aduha izitabarika.
Kirasana cya Nsoro ya Gisama-mfuke
Bucya yongeye imazi mu mpaka.
080 Yimye ashira ubwanza

Nka Sabwiru na Sabwondora
Ni bwo bwoko Bwaranda-bugabo
Barahashubije.
Rubanda rw’isi y’Umwami
Umwanga-guhinga wa Buhungiro
085 Bwa Murabanyi wa Mihanyi

Bahaya Mwambutsa isuku.
N’isasiro mu rugo
Kwa Gisanganizwa-ngabo cya Nyirarusago
Abo yashinzwe na Mpimye-abenshi
090 Baguha neza mu nzu nziza.

Ya Ngozi ya Nyagitamba
I Ruvumba-nsiri rwa Ngo-tuvune
I Kavuna bene ikarika.
Narame Ngomishoje ya Shorera
095 Nta we ugira ikeye akaba mu cyangwe.

Ngiryo ijerwe tukugenda
Kwa Bugenduka bwa Makuka
Mu Butabarira-ngoma
Karame ntiwamurengeye Ruboneza-cumu
100 Rwa Cana na Bicu bya Muca-nzigo.

Mbarira ikigabiro arimo
Kigeli cya Kimenyi
Kivuza wabaye Kizima i Rwanda.
U Burembo n’u Bunyakisho
105 N’imana ya Mukera-guhiga

Ngaho afatiye i Cyeza yera
Cyeza-riba cya Rweru
Ageze i Runda
Uwa Nyamurinda. ku Kamonyi
110 Yahakwije ingo n’imana
Zo gutsinda imihana Nyango.
Ngaho ari mu Gihisi
Arahahimbizwa Rukiga
Amapfizi ya Makera agacamagizwa
115 Akaguma ari Mbyey-ikamwa urwoga.

Rwanda ruguye imvura
Rwa Nyirakavuna na Busogwe
Udukamira twese akayaduhaza.
Nkingi ya Bukangano
120 Yakwiza ingoma n’inka za Ngozi

Ntizirushanwa ubutoni
Bw’i Mutemba wa Muhizi.
Inka izi zikunganya Ndoli
Umwami watumaze imbeho
125 Itwinjiranye i Mucubi.

Abageni n’abahawe ba Ngoga
Ntibarushanwa ubutesi
Bw’i Gitaha-muyaga cya Kiringa
Ingoma n’inka za Ngozi
130 Turi inkenke ya Rukundo.

Ntagira inkuku Mugabwa-bweru
Bugabo bwa Nyirangoga.

Related Posts by Categories



Sem comentários:

Enviar um comentário

 

BANG Quotes

Top News

Urwenya