Ingoma y'u Rwanda VII

Ingoma mu nkoresho z’impuzamuriri nyarwanda

Ingoma zari zifite umwanya ukomye mu Rwanda rwo ha mbere. Haba mu mbyino, mu mihamirizo no mu yindi myidagaduro yo mu yandi matorero. Mu by’ukuri, inkoresho z’impuzamuriri nyarwanda nk’uko tubisanga mu nkoresho zo mu mahanga ziri ugutatu akaba ari izi zikurikira :

- Inyamirya
- Iz’ubuhuha
- Inkomangano

Inyamirya

Inyamirya ni inkoresho mpuzamuriri zifite imirya. Urugero :-Umuduri bita Umunahi cyangwa Ibubura. - Iningiri n’inanga:Igira imirya irenga yitwa “Imiyuki”n’inihira yitwa “Imihumirizo”cyangwa se "Ibihumurizo."
Inanga ni kimwe mu bikoresho by'impuzamuriri byifashishwaga

Iz’ubuhuha

Inyabuhuha ni inkoresho z’impuzamuriri bahuheramo ; muri zo hari :Ihembe, Umwironge -Urusengo :Urusengo rwo rugira ishakwe , inyahura n’igihumurizo. -Igihuguhugu, urumbeti cyangwa inkokera, Amakondera n’umutagara wayo ugizwe na : Umurangi, Ikanka, Incuragane, Urugunda n’Insengo

Inkomangano

Inkomangano ni inkoresho z’impuzamuriri bakomangaho, bajegeza cyangwa se banoshereza. Zirimo : -Ingoma zisanzwe n’Inkarati zivuga mu budehe. -Ingoma z’amakondera arizo :-Ingaraba irangaye mu ndibaso ikaba nto na ndende, ikavugishwa ibikonjo-Ruharage:Ingoma isumba ishakwe y’uruhanga rugaye ruriho uruhu rw’imparage ikavugishwa n’umurishyo.

Hari n’izindi zijegera arizo : -Ikinyuguri : kijya mu mihango y’imandwa -Inzogera zambarwa n’intore mu mihamirizo, bamwe bazita amayugi. -Amayombo :Inzogera z’impigi (intozo ) -Urujegerezo:Agakoko k’inkomane kajegera bunyuguri kajya mu mihango irimo indirimbo -Urutaro :Ikidasesa gicurangwa mu bitaramo.

Izo nkoresho z’inkomangano ingoma irazihatse ; niyo ya kera mu Rwanda no mu bihugu duhana imbibe, niyo isanganywe uruhare runini mu muco no mu mubano w’abaturiye ibyo bihugu, niyo mpuzabihe bya kera n’iby’ubu, ni nacyo tugamije muri iyi nyandiko kuyizirikanaho no kuyisesengura, kugira ngo intera yayo tugerageza kuyishyira mu gitereko.


Ingoma-Ngabe

Ingoma-Ngabe ni impagarike y’igihugu. Iyo igihugu kinyazwe ingabe kiba kineshejwe, cyanyaga ingabe kikaba gitsinze. Ingoma ifite umwanya ukomeye mu mibanire y’abantu no mu muco karande.

Si mu Rwanda gusa kuko no mu karere k’ibiyaga bigari muri Afurika yo hagati ahegereye ibiyaga Vigitoriya, Rwicanzige, Kivu na Tanganyika, ingoma zakunze kugira umwanya ukomeye mu by’ubutegetsi ; Ikirangabutegetsi, mbega ikaba ariyo ngenga–gihugu, umwami cyangwa se umuhinza agasa n’uyisohoreza.

Mu Bugesera no mu Gisaka na Ndorwa, mu Burundi no mu Rwanda, mu Bushubi no mu Bunyabungo, hose muri izo mpugu zose ingoma yabaga nk’ikimenyetso cy’ubutegetsi.

Mu Rwanda twiyiziye, haba ku bw’Abahinza bari Abami b’impugu zabo mbere y’umwaduko w’ingoma Nyiginya, haba se ku bw’abami bw’Abanyiginya bigaruriye izo mpugu z’Abahinza zikarema uru Rwanda tuzi ubu, Ingoma–Ngabe niyo yagengaga igihugu.

Ijambo Ingoma–Ngabe bivuga “Ingoma y’ubwami “ ikaba yari nk’ibendera ry’igihugu ubu, ikaba yari ikimenyetso gikomeye kiranga ubwami kuko n’iyo umwami yatangaga, Ingoma–Ngabe yo yakomezaga kwimakazwa.

Muri ibyo bihugu bidukikije birangwa n’umuco ushingiye ku ibanga ry’ikezamana, ingoma yabaye nk’indiri y’intamenwa, ihatse ibanga igihugu gikesha ireme, ishya n’ihirwe. Agatsinda ngo “Akari mu nda y’ingoma, kamenya umwiru na nyirayo".

Twibuke ko umwiru waremaga ingoma yayiremanaga indibu mu nda yayo, ikaba nk’ikimenyetso cy’ibanga ry’abakurambere baraze Imisugire y’igihugu.

Byongeye kandi igihe cy’ituze, ingoma y’indamutsa ivuga mu ijwi ryuje urugwiro ryibutsa rubanda gukangukira imirimo itunga igihugu. Mu bihe by’impagarara impuruza ikoroma nk’impanda ikoranya ingabo ngo zivune igihugu gisugire gisagambe.

Ibyo rero bikaba byaratumye Ingoma irangwa n’ubugabo, ikaba "Ingabe" ikima igihugu, igihugu kikaba nk’umugeni wayo, igatanga ihumure mu gihe cy’ituze ; ikagaba ibitero mu gihe cy’imidugararo ; umuhinza cyangwa umwami akayibera nk’intumwa mu gihe cy’iminsi y’imyaka amara ihita nk’umuyaga ariko Ingabe yo ikarangwa n’uburambe.

Ingoma-Ngabe ni impagarike y’igihugu. Iyo igihugu kinyazwe Ingabe kiba kineshejwe, Igihugu kinyaze Ingabe kikaba gitsinze.


- Inganzo z’Abanditsi twisunze

Ingoma i Rwanda : Padiri SIMPENZWE Gaspard, 1992

Related Posts by Categories